Hỏi bác sĩ miễn phí tại cộng đồng Bé tập đi và Mẫu giáo

Chúng tôi có thể cải thiện như thế nào?

close
chevron

Bài viết này có những thông tin sai lệch hoặc chưa chính xác

Hãy cho chúng tôi biết thông tin nào chưa chính xác.

Bạn không cần điền thông tin này nếu không thấy thoải mái. Nhấn Gửi ý kiến ở dưới đây để tiếp tục đọc.

chevron

Bài viết này không cung cấp đủ thông tin

Hãy cho chúng tôi biết bài viết đang thiếu điều gì.

Bạn không cần điền thông tin này nếu không thấy thoải mái. Nhấn Gửi ý kiến ở dưới đây để tiếp tục đọc.

chevron

Tôi có câu hỏi.

Các bài viết của MarryBaby chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu có góp ý, vui lòng chia sẻ ở khung phía dưới!

Nếu bạn gặp nguy hiểm hoặc cần cấp cứu, bạn phải gọi ngay cho các dịch vụ cấp cứu gần bạn, hoặc

Ảnh tác giảbadge
Tác giả: Cộng tác viên MarryBaby
Tham vấn y khoa: Thạc sĩ - Bác sĩ CKI Lê Chí Hiếu
Cập nhật 14 phút trước

10 cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân nhanh và đều mẹ nên áp dụng

10 cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân nhanh và đều mẹ nên áp dụng

Tốc độ tăng cân của trẻ sơ sinh phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố; vì mỗi bé sẽ có một nhịp độ phát triển khác nhau. Trong tuần đầu sau khi sinh, bé có thể bị tụt cân sinh lý và mất khoảng 5-10% cân nặng ban đầu. Nhưng bước sang tuần thứ 2, trẻ sẽ tăng cân trở lại và bứt phá những mốc cân nặng một cách ấn tượng.

Vậy đâu là cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân nhanh? Thông thường trong 3 tháng đầu đời, bé tăng khoảng từ 1 – 1,2 kg/tháng; từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 6 tăng khoảng 600g. Càng về sau thì cân nặng của bé sẽ càng tăng chậm hơn với mỗi tháng chỉ tăng từ 300-400g.

Dấu hiệu trẻ sơ sinh không tăng cân hoặc chậm tăng cân sau 6 tháng đầu là điều bình thường ở hầu hết các bé; vì vậy mẹ không cần quá lo lắng. Có rất nhiều cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân vừa dễ dàng; vừa hiệu quả mà bất cứ mẹ nào cũng có thể áp dụng.

1. Hiểu nguyên nhân khiến bé chậm tăng cân là cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân

Ngoài những cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân thông thường; mẹ cũng nên cảnh giác trước một số bệnh lý khiến bé chậm tăng cân. Một khi đã xác định được nguyên nhân khiến trẻ chậm tăng cân; mẹ sẽ biết cách làm thế nào để trẻ sơ sinh tăng cân nhanh.

Chẳng hạn, nếu sức khỏe của bé không đủ tốt, mắc phải một số bệnh lý nào đó mà ảnh hưởng đến sự phát triển; cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân đó là cho bé đi khám, điều trị. Và khi tình trạng của bé đã ổn định; cùng với sự chăm sóc của mẹ; bé sẽ bắt kịp đà tăng trưởng một cách nhanh chóng.

1.1 Trẻ sinh non chậm lên cân

Trường hợp bé sinh non, sinh thiếu tháng hoặc đủ tháng nhưng nhẹ cân (dưới 2,5kg) sẽ có tốc độ tăng cân chậm hơn rất nhiều so với những trẻ bình thường khác. Đồng thời những bé này vốn đã có sức khỏe yếu; dễ bị bệnh nên việc tăng cân sẽ gặp đôi chút khó khăn.

trẻ sơ sinh chậm tăng cân
Trẻ sơ sinh chậm tăng cân có thể do khả năng hấp thu dinh dưỡng của trẻ

1.2 Trẻ sơ sinh chậm tăng cân do bị dị tật bẩm sinh

Dị tật sứt môi, hở hàm ếch là một cản trở rất lớn đối với bé trong quá trình bú sữa; đặc biệt là bú sữa mẹ. Vì vậy, trẻ sẽ không nhận đủ chất dinh dưỡng để đảm bảo cho sự phát triển. Trong trường hợp này, mẹ có thể dùng một số loại bình sữa được thiết kế dành riêng cho trẻ mắc phải những khiếm khuyết này.

1.3 Khả năng hấp thu dinh dưỡng của trẻ

Nếu trẻ không thể hấp thụ dinh dưỡng từ sữa mẹ hay sữa công thức; từ thức ăn dặm hàng ngày đều thì khả năng trẻ sơ sinh chậm tăng cân là điều hiển nhiên. Trẻ sơ sinh tháng đầu tăng cân ít cũng là một dấu hiệu đáng lưu ý.

>> Mẹ có thể xem thêm: Trẻ sơ sinh ngã từ trên giường xuống đất, mẹ phải làm gì?

1.4 Bé bị rối loạn tiêu hóa

Mẹ nào thắc mắc “làm thế nào để trẻ sơ sinh tăng cân nhanh”; cần tìm hiểu xem bé có đang mắc bệnh rối loạn tiêu hóa nào hay không.

Trẻ sơ sinh thường hay gặp một số bệnh liên quan đến vấn đề tiêu hóa như tiêu chảy, trào ngược dạ dày; bất dung nạp lactose, gluten,… đặc biệt là bệnh celiac; đặc biệt là bệnh celiac.

Celiac là bệnh tự miễn dịch của đường tiêu hóa khi quá nhạy cảm hoặc không hấp thụ gluten; một loại protein có trong ngũ cốc, lúa mì, yến mạch. Khi mắc bệnh này, trẻ sơ sinh sẽ kém phát triển; chậm hoặc không tăng cân; lâu ngày dẫn đến còi xương chậm lớn.

>> Mẹ có thể xem thêm: Trẻ 3 tháng tuổi nặng bao nhiêu kg là vừa đủ tiêu chuẩn?

1.5 Bé ít bú sữa mẹ hoặc bé lười uống sữa bình

Cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân nhanh; đặc biệt dưới 6 tháng tuổi cần hiểu nguyên nhân liên quan đến việc bú mẹ.

Một thử thách lớn khi nuôi con bằng sữa mẹ là làm thế nào để nhận biết lượng sữa cho trẻ sơ sinh. Theo đó có thể là vì trẻ sơ sinh lười bú; bú ít hoặc cơ thể người mẹ gặp một số vấn đề nào đó nên không “sản xuất” đủ sữa cho bé.

Nếu tình trạng này kéo dài, cân nặng của bé sẽ “đứng” tại chỗ; sau đó giảm dần và cuối cùng bé sẽ bị suy dinh dưỡng. Điều này sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cũng như sự phát triển của bé.

1.6 Nhẹ cân do các bệnh thường gặp ở trẻ em

Chậm tăng cân ở trẻ sơ sinh còn do nguyên nhân về sức khỏe như bé bị bệnh tim, thiếu máu, rối loạn trao đổi chất, thiếu hụt hormone tăng trưởng… Tùy vào bệnh là cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân sẽ khác nhau; mẹ cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trong trường hợp này.

2. Không tăng cân trong giai đoạn sơ sinh có gây nguy hiểm cho bé?

Trong giai đoạn sơ sinh nếu bé không tăng cân thì có nguy hiểm không? Câu trả lời là có.

Nếu như tình trạng cân nặng của bé không được kiểm soát; sự tăng cân kém ở trẻ sơ sinh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm sau này như:

  • Vấn đề tim mạch.
  • Các bất ổn về tăng trưởng như chứng còi xương,suy dinh dưỡng…
  • Hệ thống miễn dịch suy yếu.
  • Yếu cơ, yếu xương.
  • Thiếu năng lượng,…

Những biến chứng nêu trên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc biết cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân.

cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân
Biết cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân rất quan trọng

3. Cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân đơn giản, hiệu quả

3.1 Cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân nhanh, đều theo từng tháng

Cách hiệu quả để giúp trẻ sơ sinh tăng cân theo tháng đó là hiểu con sẽ tăng cân như thế nào theo thời gian và độ tuổi:

  • Bé 0 đến 3 tháng tuổi. Trẻ sơ sinh sẽ tăng từ 140 đến 200 gr mỗi tuần. Đối với bé bú sữa mẹ; hãy cho bé ăn sau 2-3 giờ mỗi ngày. Đối với bé đang bú sữa công thức; con cũng sẽ cần ăn sau 2-3 giờ; và tăng thời gian giữa các cữ bú từ 3-4 giờ khi bụng bé lớn dần và uống được nhiều sữa công thức hơn mỗi cữ.
  • Bé 3 đến 7 tháng tuổi. Quá trình tăng cân của bé sẽ chậm lại một chút; bé sẽ tăng khoảng 110 gr mỗi tuần. Mẹ duy trì cho bé bú sữa cho đến khi 6 tháng tuổi – thời điểm tốt cho bé bắt đầu ăn dặm.
  • Bé 7 đến 12 tháng tuổi. Ở độ tuổi này, bé sẽ tăng khoảng 85 đến 140 gr mỗi tuần. Bé được 1 tuổi, con có thể tăng gấp ba lần trọng lượng khi mới sinh. Giờ đây, mẹ có thể cho bé ăn dặm, tự xúc món tay ưa thích. Các chuyên gia khuyến nghị mẹ tiếp tục cho con bú sữa mẹ; hoặc sữa công thức cho đến hết năm đầu đời của trẻ.

3.2 Chú ý thời gian ngủ của bé là cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân

Trẻ sơ sinh ngủ nhiều có tăng cân không? Để trả lời câu hỏi, mẹ cần hiểu thời gian ngủ của trẻ sơ sinh thế nào là bình thường. Từ đó, mẹ sẽ biết cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân thông qua việc chăm sóc giấc ngủ cho con.

Em bé ngay từ khi chào đời sẽ ngủ liên tục khoảng từ 16-18 tiếng mỗi ngày, bé chỉ thức khi ăn và khi đi vệ sinh. Sở dĩ, sự phát triển của trẻ sơ sinh trong những tháng đầu diễn ra rất nhanh chóng cũng chính là nhờ giấc ngủ, hay nói cách khác trẻ lớn lên khi ngủ.

Nhiều mẹ thường có quan niệm cho trẻ sơ sinh ngủ ít vào ban ngày sẽ giúp trẻ ngủ ngon và thẳng giấc vào ban đêm. Điều này hoàn toàn không đúng mẹ nhé! Vì khi thiếu ngủ, ngủ không đủ giấc sẽ khiến trẻ khó chịu, quấy khóc; đặc biệt hơn là ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ sơ sinh.

Khi lớn hơn, thời gian ngủ của bé cũng sẽ giảm đi nhưng mẹ vẫn cần đảm bảo cho trẻ ngủ đủ giấc và đúng giờ. Nhất là vào buổi tối, không cho trẻ thức quá muộn vì ngủ muộn sẽ làm cho tuyến yên không tiết ra hormone tăng trưởng làm bé chậm lớn, chậm tăng cân hơn.

làm thế nào để trẻ sơ sinh tăng cân nhanh
Làm thế nào để trẻ sơ sinh tăng cân nhanh? Để bé tăng cân tốt thì mẹ không chỉ cần quan tâm đến dinh dưỡng; mẹ còn cần thực hiện cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân bằng việc đảm bảo chế độ ngủ nghỉ, vận động hàng ngày cho bé

3.3 Cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân: Cho con bú đúng cách

Làm sao để bé bú mẹ tăng cân nhanh? Mẹ cần cho bé bú đều đặn trong ngày. Vì nguồn thức ăn duy nhất của trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi chủ yếu là sữa mẹ hoặc sữa công thức. Mỗi cữ bú cách nhau khoảng từ 2-3 giờ kể cả vào ban đêm; mẹ cũng nên đánh thức bé dậy để cho bú.

Mẹ cần cố gắng duy trì thời gian bú. Đối với những ai nuôi con bằng sữa mẹ cần biết cách cho con bú đúng cách để bé có thể nhận đầy đủ các chất dinh dưỡng. Dòng sữa mẹ chảy ra không giống nhau; sữa đầu có nhiều nước giúp bé đã khát, sữa cuối mới có nhiều chất béo. Muốn bé tăng cân thì bé phải bú được cả sữa đầu lẫn sữa cuối.

Đồng thời mẹ hãy cho bé bú hết một bên bầu vú này rồi mới chuyển sang bầu bên kia; tránh tình trạng cho bé bú một chút đã đổi bên.

3.4 Làm sao để trẻ sơ sinh tăng cân? Cho bé ăn dặm đúng cách

Làm sao để trẻ sơ sinh tăng cân? Khi được 6 tháng tuổi, mẹ nên cho bé tập ăn dặm để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của bé. Mẹ có thể áp dụng phương pháp ăn dặm kiểu Nhật hay kiểu Pháp; Việt, phương pháp BLW,….

Trẻ sơ sinh chậm tăng cân nên bổ sung gì? Khi bé bắt đầu ăn dặm mẹ có thể cho bé ăn các loại bột sữa hoặc tự chế biến bột ăn dặm bằng các thực phẩm sau:

  • Khoai lang chứa đường và beta carotene giúp trẻ dễ tiêu hóa, bổ sung năng lượng cho cơ thể.
  • Ngũ cốc dùng làm các loại bột ăn dặm hoặc nấu cháo rất giàu vitamin E, chất béo, protein.
  • Khoai tây là thực phẩm tăng nguồn carbohydrate, năng lượng giúp trẻ tăng cân nhanh.
  • Bổ sung chất béo lành mạnh trong thực đơn ăn dặm của bé: Dầu ô liu và bơ chứa nhiều calo và có lợi cho sức khỏe.
  • Chọn các loại thịt có nhiều calo hơn: Thịt lợn, chân gà và gà tây xay là những lựa chọn có hàm lượng calo cao.
  • Cung cấp các sản phẩm từ sữa đầy đủ chất béo: Thêm phô mai bào vào súp hoặc rắc lên cơm và mì ống để bổ sung lượng calo phù hợp cho bé.
  • Chọn trái cây có hàm lượng calo cao: Cho trẻ ăn chuối, lê và bơ thay vì táo và cam.

Ngoài ra, trẻ sơ sinh trên 8 tháng chậm tăng cân nên bổ sung gì nữa? Khi đã cứng cáp hơn, mẹ hãy bổ sung thêm nguồn thực phẩm tươi sống như thịt, cá, trứng, rau củ quả… vào khẩu phẩn ăn hàng ngày của bé.

>> Mẹ có thể xem thêm: 5 cách nấu cháo bắp cho bé ăn dặm giúp bé tăng cân, ngừa táo bón

3.5 Khuyến khích con vận động là cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân

Làm sao để bé bú mẹ tăng cân nhanh? Mẹ đừng lo lắng khi bé yêu quá mê trườn, bò hay lúc lắc mọi món đồ trong tay. Vận động nhiều sẽ giúp bé mau cảm thấy đói và giúp hệ tiêu hóa làm việc hiệu quả. Mẹ có thể cùng con tập thể dục mỗi ngày để đạt đúng chỉ tiêu “mẹ đẹp, con khỏe” nhé.

>> Mẹ có thể xem thêm: 24 bài tập thể dục cho trẻ sơ sinh rèn luyện kỹ năng vận động

khuyến khích bé vận động
Khuyến khích bé vận động là cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân hữu ích

3.6 Massage cho trẻ sơ sinh là cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân

Đây là cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân khá hữu ích. Vì ngoài tác dụng làm cho trẻ sơ sinh thư giãn; đi vào giấc ngủ ngon lành, việc massage cho trẻ sơ sinh cũng được các nhà nghiên cứu khuyến khích vì tác dụng thúc đẩy hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn. Một khi bé không gặp vấn đề gì về tiêu hóa, con sẽ chóng tăng cân thôi!

3.7 Làm thế nào để trẻ sơ sinh tăng cân nhanh? Hãy sử dụng vitamin và chất bổ sung

Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến cáo rằng trẻ bú sữa mẹ nên được bổ sung thêm chất sắt (1 mg sắt cho mỗi kg trọng lượng cơ thể) từ 4 tháng tuổi.

Trẻ bú sữa công thức có thể nhận đủ chất sắt từ sữa công thức. Mẹ cũng nên cung cấp nhiều thực phẩm giàu chất sắt. Trước khi bắt đầu cho bé uống vitamin hoặc chất bổ sung; mẹ nên nói chuyện với bác sĩ nhi khoa.

3.8 Cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân: Sắp xếp lịch trình bữa ăn hợp lý

Trong những tháng đầu đời, mẹ hãy cho trẻ sơ sinh ăn khi đói. Khi bé lớn hơn; mẹ có thể bắt đầu thiết lập giờ ăn đã định sẵn. Từ 6 tháng tuổi trở đi; việc sắp xếp lịch trình bữa ăn hợp lý giúp bé có thói quen ăn uống lành mạnh.

Mẹ cũng cần chú ý đến các bữa phụ giữa các bữa chính; vì bé ăn một bữa chính có thể chưa đủ dinh dưỡng và đói nhanh. Nên các bữa phụ rất cần thiết.

>> Mẹ có thể xem thêm: Hướng dẫn cách nấu cơm nát cho bé cùng 4 món ngon bảo đảm bé vét sạch cơm

3.9 Ăn chung và tạo bầu không khí vui vẻ

Cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân hiệu quả nhất đó là giúp con “yêu” các bữa ăn của mình. Khi đó, gia đình cần ngồi ăn chung với trẻ sơ sinh trong một bầu không khí vui vẻ.

Cả gia đình hãy sắp xếp để ăn chung với nhau; hạn chế điện thoại và tivi. Đôi khi, đọc truyện cho bé nghe khi ăn cũng là cách tốt để con ăn khỏe hơn.

Mẹ có thể tạo bầu không khí vui vẻ bằng cách chuẩn bị bữa ăn đầy màu sắc cho con; đồng thời, giúp con ăn ngon miệng bằng cách nấu những món ăn đa dạng, để con thưởng thức nhiều hương vị.

>> Mẹ có thể xem thêm: Vòng hổ phách có tác dụng gì với trẻ em? Liệu có tốt như lời đồn không?

3.10 Mẹ ăn gì để con bú nhanh tăng cân?

Làm thế nào để trẻ sơ sinh tăng cân nhanh? Cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân phụ thuộc vào chế độ dinh dưỡng của mẹ

Mẹ ăn gì để trẻ sơ sinh tăng cân nhanh” là trăn trở của nhiều mẹ bỉm sữa. Chế độ dinh dưỡng trong quá trình cho con bú là rất quan trọng. Mẹ ăn gì con sẽ hấp thụ nấy.

Vậy làm thế nào để trẻ sơ sinh tăng cân nhanh bằng chế độ dinh dưỡng của mẹ? Dưới đây là 9 thực phẩm mẹ nên ăn:

  • Sữa.
  • Chuối chín.
  • Các loại đậu.
  • Gừng (sử dụng trong nấu ăn hoặc trà nóng).
  • Thịt gà.
  • Các loại hạt và trái cây sấy khô.
  • Quả bơ.
  • Trứng luộc.
  • Trái đào tươi.

4. Làm sao cho trẻ sơ sinh sổ sữa?

“Làm sao cho trẻ sơ sinh sổ sữa?” cũng là thắc mắc của nhiều mẹ khi tìm cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân. Trước hết, mẹ cần hiểu sổ sữa là gì:

Sổ sữa là tình trạng bé tăng cân nhanh đột ngột diễn ra trong khoảng thời gian từ khi bé sinh đến khi bé được khoảng 6 tháng tuổi. Sau đó, bé không còn tăng cân nhiều nữa mà phát triển dài ra, tăng chiều cao; giúp thân hình bé cân đối, thon gọn hơn. Vậy nên, em bé trong khoảng tuổi này là giai đoạn bé sổ sữa nên mẹ không cần lo lắng. Con chỉ đang bú hợp và sổ sữa mà thôi.

Tình trạng này dưới 1 tuổi được coi là bình thường. Tuy nhiên, khi bé lớn hơn, sau 2 tuổi, tình trạng này vẫn kéo dài thì bé có thể đã mắc phải tình trạng béo phì và cần có biện pháp xử lý thích hợp.

Vậy nên, tùy theo độ tuổi mà mẹ có một quyết định khác nhau về tình trạng tăng cân nhanh của bé.

Làm sao cho trẻ sơ sinh sổ sữa? Cũng giống cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân, mẹ cần chăm sóc giấc ngủ; cho bé bú đủ; có chế độ ăn dặm thích hợp; massage và vận động cho bé như đã nêu ở trên.

5. Khi nào nên khám dinh dưỡng cho trẻ?

Ngoài biết cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân; mẹ cũng lưu ý đưa bé đi khám dinh dưỡng.

Để đánh giá trẻ còi xương, suy dinh dưỡng thì thường sẽ dựa vào chỉ số chiều cao và cân nặng của trẻ. Nếu cân nặng của trẻ đứng chững trong vòng vài tháng và mẹ nghi ngờ con mình bị suy dinh dưỡng thì cũng nên đưa con đến khám dinh dưỡng để yên tâm và có phương pháp chăm sóc bé tốt nhất.

Khám dinh dưỡng cho trẻ ở đâu tốt?

Các mẹ nên đưa bé đến những cơ sở chuyên khoa uy tín, các viện dinh dưỡng là tốt nhất. Tại đó có những bác sĩ là chuyên gia hàng đầu về dinh dưỡng sẽ tư vấn, thăm khám tạo điều kiện tốt nhất cho bé nhà bạn phát triển. Ví dụ như: Viện Dinh dưỡng Quốc Gia, Bệnh viện Nhi Đồng 1, 2…

Những tháng đầu đời là thời điểm giúp bé bứt phá về cân nặng và chiều cao nhanh nhất. Biết cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân hiệu quả giúp hành trình làm mẹ của bạn hạnh phúc và tràn ngập niềm vui.

Các bài viết của MarryBaby chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Nguồn tham khảo

1. List of 12 Healthy Weight Gain Foods for Babies & Kids
https://parenting.firstcry.com/articles/list-of-12-healthy-weight-gain-foods-for-babies-kids/
Truy cập ngày 5/1/2022

2. How much should I expect my baby to grow in the first year?
https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/infant-and-toddler-health/expert-answers/infant-growth/faq-20058037
Truy cập ngày 5/1/2022

3. Your Baby’s Growth: 4 Months
https://kidshealth.org/en/parents/grow47m.html
Truy cập ngày 5/1/2022

4. Slow or Poor Infant Weight Gain
https://www.stanfordchildrens.org/en/topic/default?id=slow-or-poor-infant-weight-gain-90-P02880
Truy cập ngày 5/1/2022

5. How your baby gains weight
https://www.pregnancybirthbaby.org.au/how-your-baby-gains-weight
Truy cập ngày 5/1/2022

x
10 cách giúp trẻ sơ sinh tăng cân nhanh và đều mẹ nên áp dụng