Chúng tôi có thể cải thiện như thế nào?

close
chevron

Bài viết này có những thông tin sai lệch hoặc chưa chính xác

Hãy cho chúng tôi biết thông tin nào chưa chính xác.

Bạn không cần điền thông tin này nếu không thấy thoải mái. Nhấn Gửi ý kiến ở dưới đây để tiếp tục đọc.

chevron

Bài viết này không cung cấp đủ thông tin

Hãy cho chúng tôi biết bài viết đang thiếu điều gì.

Bạn không cần điền thông tin này nếu không thấy thoải mái. Nhấn Gửi ý kiến ở dưới đây để tiếp tục đọc.

chevron

Tôi có câu hỏi.

Các bài viết của MarryBaby chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Nếu có góp ý, vui lòng chia sẻ ở khung phía dưới!

Nếu bạn gặp nguy hiểm hoặc cần cấp cứu, bạn phải gọi ngay cho các dịch vụ cấp cứu gần bạn, hoặc

comment section
Ảnh tác giảbadge
Tác giả: Le Truc
Thông tin kiểm chứng bởi Ban Biên Tập Mary Baby
Cập nhật 18/12/2020

Bé chậm phát triển và nguy cơ tự kỷ đối với trẻ nhỏ

Bé chậm phát triển và nguy cơ tự kỷ đối với trẻ nhỏ

Bước đầu tiên trong việc phát hiện bé chậm phát triển là so sánh khả năng của bé với những độ tuổi trung bình của các bé bình thường khác.

Chậm phát triển là gì?

Chậm phát triển hiểu đơn giản là chậm đạt được các cột mốc phát triển so với lứa tuổi, ví dụ như biết ngồi, biết bò, biết đi, biết nói. Sự chậm phát triển thể hiện ra bên ngoài có thể là dấu hiệu của một sự rối loạn về phát triển trong ngắn hạn hoặc dài hạn. Tuy nhiên, trong thực tế hầu hết các bé sẽ sớm đuổi kịp tốc độ phát triển với các bạn cùng độ tuổi sau một khoảng thời gian chậm phát triển. Những trẻ sinh non, sinh thiếu tháng thường chậm đạt được những cột mốc phát triển so với các bé sinh đủ tháng và việc này không dựa trên ngày tháng năm sinh của bé mà dựa vào thời điểm phù hợp.

Bé chậm phát triển: Có thể chỉ là tạm thời

Nguyên nhân chậm phát triển

Có thể bé đang tập trung luyện tập một số kỹ năng cụ thể nên tạm thời chậm lại những kỹ năng khác. Tuy nhiên, việc chậm phát triển về ngôn ngữ cần được theo dõi sát sao. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ việc thiếu giao tiếp với người lớn hoặc bé có vấn đề về thính giác. Ngoài ra, trong một số ít trường hợp, chậm nói là dấu hiệu của một hội chứng rối loạn nào đó như nứt đốt sống hoặc tự kỷ.

Nhận diện trẻ có bị chậm phát triển hay không

Bước đầu tiên trong việc phát hiện bé chậm phát triển là so sánh khả năng của bé với những độ tuổi trung bình của các bé bình thường khác. Các cột mốc về tương tác xã hội và kỹ năng ngôn ngữ sau đây sẽ giúp bạn phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo về bệnh tự kỷ và các vấn đề rối loạn phát triển khác của trẻ.

Bé chậm phát triển. Bài 1: Nhận diện tình huống
Phát hiện sớm các dấu hiệu chậm phát triển có thể giúp bé phục hồi sớm nhất.
  • 4 tháng: Bé biết dõi theo và phản xạ với các màu sáng, chuyển động và các vật thể. Quay đầu theo hướng âm thanh. Có dấu hiệu quan tâm khi nhìn các khuôn mặt. Biết cười đáp trả.
  • 7-8 tháng: Biết ngồi mà không cần hỗ trợ. Biết bắt chước các âm thanh. Biết bò trườn. Biết vỗ tay, chỉ tay, vẫy tay. Biết đập hai món đồ vào nhau. Hiểu nghĩa “không được” từ giọng nói của bạn.
  • 12 tháng: Biết sử dụng một số điệu bộ cử chỉ để đạt được mong muốn và thích dùng tay để giao tiếp, chia sẻ và chỉ trỏ. Biết quay về hướng người nói hoặc khi bé được gọi tên. Biết chơi ú òa và các trò chơi xã hội khác. Biết phát âm các từ một âm tiết như “ma”, “ba”, “ga”, “da”.
  • 15 tháng: Biết trao nụ cười, phát âm và có động tác, cử chỉ đối với bạn. Dùng tay chỉ trỏ và các cử động khác để bày tỏ sự chú ý đến một thứ gì đó, dùng tiếng nói để đạt được điều mong muốn hoặc thu hút sự chú ý. Có thể nói và hiểu ba hoặc bốn từ như là “mẹ”, “ba”, “bà” hoặc “bái bai”.
  • 18 tháng: Dùng rất nhiều điệu bộ cử chỉ cũng như các từ ngữ để đạt được mong muốn, như chỉ tay hoặc nắm lấy tay bạn và hướng bạn về thứ gì đó. Sử dụng ít nhất bốn phụ âm khác nhau trong tiếng bập bẹ hoặc các từ, thể hiện là bé biết tên của những người thân quen hoặc các bộ phận cơ thể bằng cách trỏ tay hoặc nhìn họ khi được gọi tên, và chơi các trò chơi đóng giả đơn giản (chẳng hạn như cho con búp bê bú).
  • 24 tháng: Tham gia vào các trò chơi đóng giả phức tạp (chẳng hạn như cho búp bê bú rồi cho búp bê ngủ). Sử dụng và hiểu ít nhất 50 từ và có thể xâu chuỗi các từ lại với nhau. Thích được có các bé cùng tuổi ở cạnh và thích thú khi chơi với bé khác và/hoặc chia sẻ đồ chơi với nhau. Biết tìm một vật quen thuộc ngoài tầm mắt khi được hỏi về món đồ đó ở đâu.
  • 36 tháng: Thích chơi đóng giả với nhiều nhân vật khác nhau theo một cốt truyện, thích chơi với những đứa trẻ khác, sử dụng suy nghĩa/hành động với nhau cùng với lời nói để giao tiếp và chơi đùa. Sẽ trả lời các câu hỏi đơn giản “ai”, “làm gì”, “ở đâu” một cách dễ dàng và nói về những chuyện trong quá khứ và tương lai.

Bạn đừng quên một điều quan trọng rằng biểu đồ cột mốc này không thể thay thế cho xét nghiệm sàng lọc của các chuyên gia thực hiện. Biểu đồ này chỉ giúp bạn biết rằng liệu con mình có thuộc diện chậm phát triển không, và là kênh tham khảo để có thêm thông tin trao đổi với bác sĩ.

Cần làm gì khi bạn nghĩ rằng bé đang chậm phát triển?

Trước hết, ba mẹ cần tìm hiểu về các mốc phát triển theo độ tuổi của bé và các dấu hiệu cảnh báo sự chậm trễ. Bên cạnh đó, bé cũng cần được thăm khám bác sĩ nhi định kỳ để được đánh giá về tốc độ phát triển, đặc biệt là khả năng nghe, nhìn.

Ba mẹ nên ghi chú lại những dấu hiệu đáng lo ngại và cho bác sĩ biết. Mặc dù có thể sự chậm phát triển này chỉ là tạm thời nhưng việc đề phòng và kiểm tra không bao giờ là thừa cả.

Ý kiến bác sĩ và những con số biết nói

1. Cần đánh giá đúng tình hình

Một số vấn đề chậm phát triển có thể được khắc phục thông qua điều trị. Song thông thường, việc đánh giá những vấn đề chậm phát triển này có thể dẫn đến chẩn đoán một trong số các rối loạn phát triển lan tỏa (Pervasive Developmental Disorders-PDD), phổ biến nhất trong số đó là bệnh tự kỷ. PDD còn thường được gọi là rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorders) vì chúng được phân loại theo mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng ở trẻ. Ví dụ, trẻ tự kỷ có sự suy giảm đáng kể trong giao tiếp và tương tác xã hội.

Bé chậm phát triển
Trẻ tự kỷ được điều trị càng sớm thì càng dễ hòa nhập vào xã hội

Theo Viện Quốc gia về Sức khỏe Tâm thần (Mỹ), các triệu chứng của PDD có thể được phát hiện ở trẻ em sớm, từ độ tuổi trẻ sơ sinh cho tới một năm. Về đánh giá và điều trị, các bác sĩ sẽ giới thiệu một nhà tâm lý học hoặc bác sĩ tâm thần cho trẻ nếu nghi ngờ bé bị PDD. Việc điều trị có thể giúp làm giảm triệu chứng của PDD nhưng những rối loạn rất khó chữa khỏi, kể cả khi trẻ lớn lên.

Những con số biết nói

Ở Việt Nam hiện chưa có nghiên cứu điều tra, thống kê chính thức về trẻ tự kỷ. Nếu ước lượng theo tỷ lệ của nước Anh thì Việt Nam hiện có 83 triệu dân, sẽ có khoảng trên 160.000 người tự kỷ. Theo kết quả nghiên cứu, đánh giá 76 trẻ ở độ tuổi 20 tháng đến 7 tuổi từ khoa nhi Bệnh viện Châm cứu Trung ương trong năm 2008-2011 cho thấy:

  • Tỷ lệ trẻ mắc bệnh tự kỷ là 8 bé trai/1 bé gái
  • Trẻ ở thành thị mắc chứng tự kỷ nhiều hơn trẻ ở nông thôn.
  • Tuổi thấp nhất khi nhập viện lần đầu của trẻ là 20 tháng tuổi và tuổi lớn nhất là 68 tháng tuổi
  • Khoảng 12% số trẻ được phát hiện các dấu hiệu của bệnh tự kỷ trước 2 tuổi
  • 19,74% số trẻ được phát hiện là do cô giáo chứ không phải là bố mẹ hay ông bà
  • 56,58% trẻ được phát hiện bệnh nhờ dấu hiệu chậm nói (trẻ đã hơn 2 tuổi).

Như vậy có nghĩa là tỷ lệ phát hiện trẻ bị bệnh tự kỷ trước hai tuổi còn quá thấp; đặc biệt là có tới 60,53% trẻ trong số đó được gia đình nhận định là phát triển bình thường trong năm đầu. Đáng quan tâm hơn, chỉ có 1/5 số trẻ được bố mẹ có thời gian giao tiếp nhiều hơn hai giờ mỗi ngày và chỉ có 47,37% số trẻ được đưa đi khám ngay khi phát hiện có những dấu hiệu bất thường.

Khái niệm về điều hòa cảm giác đã được phát hiện từ cuối thập niên 70, khi nhà trị liệu A. Jane Ayres giới thiệu một học thuyết thống nhất thuật ngữ mang tên rối loạn cảm giác (Sensory Intergration Dyfunction) để chỉ phản ứng cảm quan tăng quá mức của trẻ, bao gồm cảm giác chạm, nếm, nhìn, ngửi và âm thanh.

Mặc dù không được xếp vào dạng rối loạn phổ tự kỷ, nhưng rối loạn cảm giác vẫn gây nên thách thức tương tự cho bậc phụ huynh trong việc phát hiện và can thiệp sớm, không phải vì SID có thể chữa khỏi, mà là để trẻ và gia đình trẻ biết cách tốt nhất để hạn chế và điều chỉnh các triệu chứng.

Linh Lan

Các bài viết của MarryBaby chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

x